STAN ZDROWIA LUDNOŚCI POLSKIEJ CZ. II

Jednakże badania prowadzone w latach następnych wykazały, że depresja związana z wojną została szybko wyrównana. W Warszawie np. już w latach pięćdziesiątych w odniesieniu do większości grup wieku stwierdzono średnie wysokości ciała najwyższe z notowanych dotąd kiedykolwiek, przy czym zmiany te miały nie tylko charakter kinetyczny, lecz także dynamiczny. Zwiększanie się średnich wysokości ciała trwa nadal, chociaż z nieco mniejszym nasileniem. Analiza danych z ogólnopolskich badań przeprowadzonych w latach 1955-1959 oraz 1966-1968 potwierdza wymienione tendencje (rys. 3.2).

Wzrasta również ciężar ciała, aczkolwiek w stopniu mniej znamiennym. Ciężar ciała chłopców i dziewcząt z wymienionych wyżej badań ogólnopolskich jest także wyższy w latach 1966-1968 niż ich rówieśników sprzed 10 lat (rys. 3,3) o 3,8 kg w 16 r.ż. u chłopców, a 2,2 kg w 15 r.ż. u dziewcząt.

Obserwuje się przy tym smuklenie (ektomorfizację) ciała, a więc również zmiany typu budowy ciała nowego pokolenia, przy czym wyraźniej zjawisko to ujawnia się wśród kobiet niż wśród mężczyzn.

Zmiany rozwoju obejmują również wcześniejsze niż w poprzednich pokoleniach wchodzenie w okres pokwitania, które obecnie pojawia się przeciętnie mniej więcej o rok wcześniej niż w pierwszych latach po wojnie. Widoczne to jest zwłaszcza w badaniach nad czasem występowania pierwszej miesiączki (menarche): wśród dziewcząt do 16 r.ż. miesiączkowało u nas w r. 1898 – 47%, w r. 1910 – 60%, w r. 1936 – 95%, w r. 1958 – 98%. Warto także nadmienić, że wiek przekwitania (ostat- (menarche) oraz wiek przekwitania (menopauza) u kobiet w różnych la- tach (wg Wolańskiego, 1972) niej miesiączki – menopauza) uległ także zmianie, przesuwając się na lata późniejsze (rys. 3.4).

Analiza danych o rozwoju dzieci i młodzieży współczesnej i z poprzednich pokoleń wskazuje zatem, że rozwój przebiega na coraz wyższym poziomie, a jego rytm i tempo ulegają pewnym modyfikacjom. Zjawiska te przebiegają obecnie nieco odmiennie w różnych środowiskach. Aktualnie obserwuje się dalsze zwiększenie wskaźników rozwoju dzieci i młodzieży wiejskiej, podczas gdy w niektórych miastach o najwyższym standardzie życiowym ma miejsce pewna stabilizacja, a dzieci i młodzież osiągnęły wysokość ciała, jakiej dotychczas nie notowano.

Wysokość i ciężar ciała dziewcząt i chłopców w różnych regionach Polski

Populacja dzieci i młodzieży polskiej jest niejednorodna pod względem stanu i tempa rozwoju fizycznego (rys. 3.5). Najwyższe wskaźniki rozwoju daje się zaobserwować na terenach o lepszych warunkach bytowych (wyższych zarobkach, lepszej opiece zdrowotnej itp.), takich jak np. Warszawa. Nie najlepsze wskaźniki rozwoju fizycznego ludności miejskiej najbardziej uprzemysłowionej dzielnicy kraju – Śląska być może są związane z niekorzystnymi warunkami środowiskowymi (duże zanieczyszczenie powietrza, nieracjonalne żywienie itp.). Obserwuje się zależność z posiadaną liczbą dzieci (rys. 3.6). Stosunkowo najniższe wskaźniki i odmienny typ rozwoju charakteryzują środowisko wiejskie (rys. 3.7), co prawdopodobnie spowodowane jest m.in, większą izolacją biologiczną wsi, znacznym obciążeniem pracą fizyczną już w młodym wieku, nie najlepszą opieką nad dzieckiem, nieracjonalnym żywieniem itp.

W wielu regionach Polski, zwłaszcza w miastach, daje się także zaobserwować różnice w rozwoju dzieci pochodzących z rozmaitych warunków społeczno-bytowych (rys. 3.8), Jednakże poprawa warunków życia, jaka stale następuje, wpływa w znacznym stopniu na niwelowanie tych różnic. Szacuje się, że w ciągu 20 lat różnice międzyśrodowiskowe zmniejszyły się na jedno dziesięciolecie o ponad 1 cm w wysokości i nieco ponad 1 kg w ciężarze ciała. ni ewicz-Witczakcwej i wsp., 1974) (linia ciągła) na terenie Lubelskiego (wg Chrząstek-Spruch, 1974)

Niepokojący jednak jest fakt, że na niektórych terenach, gdzie proces urbanizacji uległ zwolnieniu, różnice między miernikami rozwoju dzieci ze środowisk miejskich i typowo wiejskich nie zmniejszają się, ale nawet mają tendencje odwrotne.

Ogólnie biorąc można ocenić, że aktualne względnie wysokie wskaźniki rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży, zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu, świadczą o stale poprawiającym się stanie zdrowia populacji. Porównanie jednak podstawowych wskaźników rozwoju młodzieży polskiej z innymi krajami wskazuje, że nasza młodzież ustępuje jeszcze swoim rówieśnikom z krajów o wysokim stopniu rozwoju gospodarczego.

Obok danych o rozwoju fizycznym wskaźnikami stanu zdrowia populacji mogą być także informacje o odżywianiu: udowodniona jest bowiem teza, że bez prawidłowego żywienia nie ma pełni zdrowia. Zagadnienia te omawia rozdz. 4.

Wysokość i ciężar ciała dziewcząt i chłopców w różnych regionach Polski cz. II

Dobrym miernikiem zdrowia może być także postawa ciała oraz stopień rozwoju motorycznego (p. rozdz. 5). Dla Polski brak jest porównywalnych danych, które umożliwiałyby określenie zmian, jakie miały miejsce w ostatnich dziesiątkach lat. Z nielicznych badań sprawności w testach lekkoatletycznych wynika, że w stosunku do okresu przedwojennego nastąpiło pewne podwyższenie sprawności fizycznej (rys. 3.9). Wzrost ten niekiedy jest tylko pozorny, jest bowiem pochodną opisywanego uprzednio zjawiska przyspieszenia rozwoju, dzięki czemu dzieci w tym samym wieku kalendarzowym są obecnie fizjologicznie starsze, a więc i proporcjonalnie sprawniejsze (por. rys. 13.3). Niemniej jest rzeczą niezmiernie istotną, że wprawdzie w populacjach krajów wysoko rozwiniętych sprawność (pojmowana jako wyraz siły, szybkości, zwinności, wytrzymałości) obniża się w związku z rozwojem motoryzacji, procesami urbanizacji, zmianami trybu życia itp., w naszym kraju nie obserwuje się dotychczas tego zjawiska, chociaż procesy urbanizacji i uprzemysłowienia szybko postępują.

Dzieci polskie w wieku przedszkolnym ze wsi i z miast wykazują zbliżony poziom rozwoju motorycznego, chociaż jak to zaznaczono, rozwój fizyczny tych pierwszych jest gorszy. Jeśli chodzi o dzieci w wieku szkolnym, to uczniowie ze środowiska wiejskiego charakteryzują się mniejszą sprawnością od swoich rówieśników z miast w zakresie takich zmiennych, jak siła, moc, zwinność, natomiast są bardziej wytrzymali. Różnice te są większe między chłopcami niż między dziewczętami. Najniższą sprawność wykazują dzieci z terenów o zahamowanym procesie urbanizacji.

Badania sprawności fizycznej przeprowadzone w ostatnim dziesięcioleciu (w r. 1963 i 1973) wskazują na pojawienie się pewnej regresji w zakresie takiej cechy sprawności jak wytrzymałość (rys. 3.10). Natomiast pozostałe mierniki wykazały mniejszą lub większą poprawę.

Reasumując, na podstawie badań rozwoju i sprawności fizycznej można przypuszczać, że stan zdrowia populacji dzieci i młodzieży polskiej stale poprawia się, a jego zróżnicowanie zależne od warunków regionalnych i środowiska społecznego wyraźnie się zmniejsza, chociaż dalej istnieje. Największe różnice notuje się między dziećmi ze środowiska inteligenckiego i chłopskiego. Najlepszymi wskaźnikami cechuje się ludność Warszawy, najgorszymi dzieci z terenów wiejskich, nie uprzemysłowionych, o zahamowanym procesie urbanizacji. Porównanie z populacjami dziecięco-młodzieżowymi z innych krajów wskazuje, że dzieci polskie są jeszcze stosunkowo daleko od „pułapu” swoich biologicznych możliwości, a stosunkowo najbliżej niego znajdują się dzieci z lepiej sytuowanych warstw z niektórych środowisk wielkomiejskich.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>