SPECYFIKA POSZCZEGÓLNYCH OKRESÓW ROZWOJU ONTOGENETYCZNEGO CZŁOWIEKA

Istnieje pewien genetycznie kontrolowany przebieg rozwoju onto- genetycznego człowieka, utrwalony w ciągu milionów lat ewolucji Naczelnych, grupy zwierząt, do której należy także człowiek. Mimo znacznego wydłużenia się życia człowieka, nadal pozostał ten sam zasadniczy schemat rozwoju (rys. 11.1), składający się z okresów zarodkowo-płodo- wego, dziecięcego, młodzieńczego, dorosłego oraz starości. Różny jest jednak względny czas trwania tych faz u różnych form. Przebieg ten kontrolowany jest przypuszczalnie na drodze jednostek wyższych niż geny: przez operony i podobne, nie znane jeszcze zespoły genów wykazujące orientację w czasie oraz rozpoznające stan organizmu. Istotną rolę odgrywa tu układ nerwowy oraz gruczoły dokrewne, które na drodze elektrycznej i chemicznej przekazują informacje i dyspozycje dotyczące zmian, w tym przystosowawczych, pomiędzy różnymi częściami organizmu. Poszczególne jednak właściwości organizmu rozwijają się stopniowo, nie zawsze równolegle. Wyróżniono kilka podziałów rozwoju onto- genetycznego. Wyodrębniają one zazwyczaj etapy różniące się stopniem samodzielności organizmu na tle jego współzależności z otaczającym środowiskiem. Stąd inne okresy wyróżnia biolog, a inne psycholog czy socjolog.

Bardzo obiektywnym sposobem podziału rozwoju ontogenetycznego na etapy jest obserwacja dynamiki zmian wielkości i masy ciała. Wspominano już w poprzednich rozdziałach, że rozwój ma kilka aspektów ilościowych. Wielkość i masa ciała mogą się powiększać na skutek zmian zachodzących w samych komórkach i między nimi. Zmiany te polegają na zwiększaniu się istoty międzykomórkowej, mnożeniu się liczby komórek (proliferacji), powiększaniu się komórek oraz zwiększaniu się ich masy (rys. 11.2).

SPECYFIKA POSZCZEGÓLNYCH OKRESÓW ROZWOJU ONTOGENETYCZNEGO CZŁOWIEKA CZ. II

Istotna jest przy tym rola i charakter impulsów inicjujących rozwój. W eałym rozwoju ontogenetycznym człowieka mamy do czynienia jedynie dwukrotnie z wykładniczym przyspieszeniem rozwoju (rys. 11.3), P raz pierwszy ma to miejsce w okresie zarodkowym, po raz drugi w okresie zwanym pokwitaniem. W obu wypadkach zjawisko przebiega niemal identycznie, chociaż różni się wielkościami absolutnymi, jak też w stosunku do wielkości wyjściowych. Początkowo występuje znaczne wykładnicze przyspieszenie rozwoju. Po pewnym okresie następuje zmniejszenie przyspieszeń (por. dolna część rys. 11.3) i dążność do stabilizacji Nie jest pewne, co jest impulsem inicjującym taki przebieg rozwoju. Można przypuszczać, że pierwszy okres zostaje zapoczątkowany czynnikiem biofizycznym, jakim jest zmiana masy względem powierzchni jaja pc wniknięciu do niego plemnika oraz uzyskanie w ten sposób pełnego zestawu chromosomów (23 pary). Rozpoczyna to wykładniczo narastające mnożenie się komórek (proliferację), której towarzyszy wszczepienie się jaja do ściany macicy, co umożliwia dostawy materiałów budulcowych rocznych (B) oraz przyspieszenia rozwoju – rytmu (C) (wg Pineau) i energetycznych, zwiększanie się także wymiarów i masy komórek oraz istoty międzykomórkowej (p, rys. 11.2). Być może na skutek trudności w dostarczaniu substancji odżywczych i usuwaniu produktów przemiany materii już ok. 42 dnia od zapłodnienia przyspieszenie zmniejsza się, chociaż szybkość rozwoju nadal rośnie. Maksymalna szybkość zostaje uzyskana na przełomie fazy zarodkowej i płodowej (ok. 7-8 tygodnia od zapłodnienia). Rozwój płodu przypada na okres negatywnych przyspieszeń rozwoju. Po okresie intensywnej proliferacji i zawiązywania się narządów płodu komórki mnożą się już wolniej, natomiast następuje ich \ doskonalenie się strukturalne i funkcjonalne, ułatwione przy wolniejszych podziałach komórek.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>