Przyczyny i podstawowe zespoły wadliwego stanu odżywienia cz. II

W ocenie wpływu żywienia na organizm człowieka wprowadzono pojęcie „stanu odżywienia”. Ocenia się go na podstawie zespołu cech ustroju, które zależą od ilości i rytmu spożycia składników pokarmowych oraz ich wykorzystania w ustroju w danych warunkach środowiska bytu i pracy. Pod określeniem „wadliwy stan odżywienia” rozumie się stan patologiczny (chorobowy), który jest następstwem względnego lub bezwzględnego niedoboru lub nadmiaru w pożywieniu jednego lub większej liczby składników odżywczych.

Charakter i nasilenie objawów wadliwego stanu odżywienia zależą od rodzaju i stopnia nieprawidłowości w odżywianiu lub wykorzystaniu składników odżywczych oraz długości okresu ich trwania. W krańcowych przypadkach mogą one dawać obraz chorób z wadliwego żywienia. Wśród typowych stanów nieprawidłowego odżywienia wyróżnia się:

– a) niedożywienie – jest wynikiem spożycia niedostatecznych ilości pożywienia przy zaniżonej wartości energetycznej w stosunku do wydatków energetycznych ustroju przez pewien czas:

– b) nadmierne odżywienie (przekarmienie) – występuje po spożywaniu przez dłuższy okres pokarmu o nadmiernej wartości energetycznej w stosunku do zapotrzebowania:

– c) niedobór specyficzny – jest wynikiem zaniżonej ilości lub (rzadko) całkowitego braku jednego, częściej kilku składników odżywczych o charakterze budulcowo-regulującym:

– d) zaburzenie równowagi składników odżywczych – występuje na skutek, dysproporcji wzajemnych stosunków między ilością niezbędnych składników odżywczych i bywa połączone z niedoborem lub z nadmiarem jednego lub kilku składników pożywienia.

Wymienione stany wywołane wyłącznie nieprawidłowym odżywianiem noszą nazwę pierwotnych chorób z wadliwego żywienia. Jeżeli pojawiają się one w przebiegu innych chorób, które utrudniają spożycie lub wykorzystanie pożywienia, mówimy o wtórnych chorobach z wadliwego żywienia.

Występowanie chorób z nieprawidłowego żywienia we współczesnym świecie

Badania nad pierwotnymi chorobami z wadliwego żywienia rozpoczęto na przełomie ostatnich stuleci, po udowodnieniu chorobotwórczej roli niedoborów witaminowych. We współczesnym świecie do najczęstszych chorób z wadliwego żywienia należą choroby z niedoborów energetycz- no-białkowych. Przyczyną ich jest głównie1 niewystarczająca produkcja żywności w krajach rozwijających się Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. We wszystkich krajach sytuacja społeczna niektórych rodzin oraz braki wykształcenia i wychowania zdrowotnego powodują sporadyczne występowanie przypadków niedożywienia energetyczno-białkowego: spotyka się również tzw. graniczne objawy niedożywienia, które wskazują, że ustrój jak gdyby dostosował się do zaniżonej wartości energetyczno- -białkowej pożywienia.

Na terenach krajów rozwijających się występują również częściej epidemie niedoborów witaminowych (rys. 4.8). Niedobory składników mineralnych, jak żelaza i jodu, występują na całym świecie, inne, jak np. cynku, raczej na terenach niedoborów energetyczno-białkowych.

Niedobory energetyczno-białkowe są następstwem dużej zależności wykorzystania białka w ustroju od pokrycia potrzeb energetycznych. Przy niedoborze energetycznym aminokwasy mogą być wykorzystane jako źródła energii: równocześnie następuje przeważnie obniżenie wszystkich składników odżywczych proporcjonalne do wartości energetycznej pożywienia, a więc także obniżenie ilości spożywanego białka. Prowadzi to do objawów niedoboru białka budulcowego. w ustroju, tak że po pewnym czasie od obrazu niedożywienia dołączają się objawy niedoboru białkowego.

„Czysty” niedobór białkowy występuje wtedy, gdy pożywienie zawiera mało białka w stosunku do wartości energetycznej całej racji dobowej. Pożywienie takie powoduje obniżenie apetytu, a to redukuje ilość spożywanego pokarmu i ostatecznie” wywołuje również obraz mieszanego niedoboru energetyczno-białkowego. Tak więc niedobory energetyczne i białkowe są przeważnie skojarzone. Do podstawowych ich objawów należy obniżenie ilości tłuszczu w ustroju oraz niedostateczny rozwój układu mięśniowego. Przy nasileniu komponentu niedoboru białka dołączają się obrzęki, zmiany w budowie i kolorze włosów, objawy psychomotoryczne i zmiany skórne.

Wiadomo, że niedobór jakiegokolwiek składnika, a także i nadmiary z reguły obniżają apetyt: do specyficznych objawów niedoboru lub nadmiaru dołącza się wówczas wyrażony z różnym nasileniem komponent niedożywienia.

Wzajemne powiązania niedożywienia i niedoborów powodują, że w początkowych okresach nieprawidłowego odżywiania występują objawy podobne. Najczęstszymi zmianami, które świadczą o zaburzeniu równowagi metabolicznej, są zwolnienie tempa rozwoju oraz upośledzenie mechanizmów obronnych człowieka w stosunku do szkodliwych czynników środowiska. Objawy obniżonej zdolności do pracy zaznaczają się nawet przy zmianie i nieprawidłowościach rytmu spożycia posiłków w ciągu doby.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>