Higiena i organizacja dnia szkolnego cz. II

Zalecenia te są uwarunkowane zróżnicowanymi fizjologicznie możliwościami uczniów w poszczególnych grupach wieku. Z badań prowadzonych wielu metodami wynika np., że zdolność do pracy ucznia klasy pierwszej na czwartej lekcji jest już tak niska, że lekcja ta jest już niecelowa (rys. 7.10, 7.11). Inaczej natomiast wyglądają zmiany fizjologiczne funkcji ustroju u uczniów klas starszych, u których duży spadek sprawności notuje się dopiero na szóstej lekcji (rys. 7,12).

czytaj więcej

Gotowanie pożywienia

Rozkład produktów na posiłki i dania musi ilościowo odpowiadać podanym zaleceniom i zgadzać się w miarę możliwości z upodobaniami konsumentów przy zachowaniu zasady maksymalnego ‚Urozmaicenia posiłków, które podnosi ich wartość odżywczą, atrakcyjność smakową i chroni przed nagromadzeniem produktów c gorszych właściwościach żywieniowych.

czytaj więcej

Genetyczne uwarunkowania w rozwoju osobniczym cz. II

W okresie rozwoju postnatalnego (poza łonem matki) coraz bardziej zaczyna dominować własny genotyp dziecka (rys. 9.33). Włączanie się genetycznej kontroli rozwoju cech somatycznych ma miejsce głównie w ciągu pierwszych 2 lat życia, z tym że w 1 r. ż. dotyczy to przede wszy- 1970) różnych cech somatycznych stkim długości kości, w 2 r. ż. tkanki mięśniowej, a w ciągu obu pierwszych lat szerokości kości. Wcześniej jest więc przejmowana kontrola rozrostu wzdłuż, potem wszerz. Między 6 a 24 miesiącem rozwoju obserwuje się zmniejszenie podobieństwa dzieci do rodziców, co być może jest dla poszczególnych cech okresem przechodzenia z regulacji będącej pozostałością ukierunkowania w życiu płodowym na własną regulację genetyczną. W ciągu pierwszego roku po urodzeniu obserwuje się odnośnie do długości i ciężaru ciała pewne wyrównanie kompensacyjne, które jest przypuszczalnie wynikiem włączania się działalności własnych genów. Mianowicie niemowlęta, które urodziły się jako małe, szybciej przybierają na ciężarze i długości, aniżeli te, które urodziły się jako duże. Zróżnicowanie tych cech między jednorocznymi niemowlętami jest mniejsze- niż między noworodkami.

czytaj więcej

Faza „rozwoju kontroli otoczenia”

Większość wymienionych zmian odbywa się już pod kontrolą ludzkiego hormonu wzrostu (HGH), który począwszy od 3-4 r.ż. produkuje przysadka. Pod koniec fazy ekspansji obserwuje się pewne przyspieszenie rozwoju. Ponieważ jednak występuje ono w podobnym wieku (z 7 na 8 r.ż.) u chłopców i dziewcząt oraz u dzieci wiejskich i miejskich, przypuszcza się, że jest związane przede wszystkim ze zmianą reżimu życia, jaką narzuca uczęszczanie do szkoły. Opisywaliśmy to zjawisko obszernie w rozdz. 8.

czytaj więcej

Dymorfizm płciowy – kontynuacja

Nie jest to jednak jedyny mechanizm formowania się dymorfizmu płciowego. Drugim jest selekcja. Plemniki z chromosomem Y zapładnia- ją więcej jaj niż plemniki z chromosomem X. Stąd tzw. pierwotna proporcja płci, czyli liczba jaj zapłodnionych „męskim” plemnikiem (Y), jest co najmniej o połowę większa niż zapłodnionych plemnikiem „żeńskim” (X). Jednak już we wczesnej fazie rozwoju zarodkowego ginie więcej embrionów męskich niż żeńskich. Stąd pierwotna proporcja 150 zarodków męskich na 100 żeńskich zmienia się w okresie urodzenia na ok. 106-108 żywo urodzonych płodów męskich na 100 żeńskich. Jest to tzw. wtórna proporcja płci. Proporcja trzeciorzędowa, którą notuje się w okresie dojrzałości do reprodukcji, wynosi zazwyczaj poniżej 100, a więc począwszy od tego wieku mniej jest mężczyzn niż kobiet.

czytaj więcej

Dostosowanie środowiska do potrzeb ucznia – kontynuacja

Przy dobieraniu ławek odpowiednich dla danych uczniów decydujące znaczenie mają wysokość siedziska i różnica między wysokością siedziska i pulpitu. Ponieważ w każdym oddziale szkolnym są dzieci o różnej wysokości . ciała, ta sama izba lekcyjna powinna być wyposażona w ławki o 2-3 rozmiarach i wykorzystywana przez jednoimienne klasy w razie nauki zmianowej. Prawidłowo rozmieścić uczniów w ławkach powinien nauczyciel wychowawca na początku roku szkolnego, korzystając z danych będących w posiadaniu szkolnego gabinetu lekarskiego, lub też wespół z uczniami dokonując pomiarów ich wysokości za pomocą antropometru lub wzrostomierza.

czytaj więcej

Dobór miejsca i sposób spędzania czasu wolnego

Aby wietrzenie było skuteczne, do pomieszczienia dla jednej osoby powinno być dostarczone ok. 14 do 30 m3 świeżego powietrza w ciągu godziny. Zależnie więc od rodzaju i wielkości pomieszczenia, liczby oraz wieku przebywających w nim osób konieczna jest co najmniej jednorazowa, a nawet kilkakrotna wymiana powietrza w ciągu godziny. W izbach lekcyjnych powinno się całkowicie wymienić powietrze 2-3 razy w ciągu godziny, w pomieszczeniach mieszkalnych raz, w kuchniach, łazienkach – 2 do 3 razy, w ubikacjach 3-5 razy w ciągu godziny.

czytaj więcej

Czas lekcji

Praktycznie biorąc, uczeń klasy pierwszej jest w stanie w miarę aktywnie pracować ok. 30 min (rys. 7.13). Lekcja może więc trwać dłużej tylko wtedy, gdy pozostały czas przeznacza się na różne formy wypoczynku, ponieważ ostatnie 10-15 min. lekcji jest najbardziej męczące dla ucznia, a zatem i nieefektywne z punktu widzenia pedagogicznego. Jeszcze często wpływ na stan funkcjonowania ustroju i jego sprawność ma struktura lekcji, która obok celów dydaktycznych powinna ma- ksymalnie uwzględniać zmiany fizjologiczne, jakie zachodzą w organizmie ucznia w czasie lekcji. Z tego względu ważne znaczenie ma jakość zajęć, niejednakowa z uwagi na ich długość, trudność i uciążliwość. Tradycyjna struktura lekcji składa się z czterech głównych elementów – sprawdzania wiadomości, omawiania nowego materiału, jego utrwalenia, zadawania lekcji do domu. Jednakże w warunkach nowoczesnego nauczania ten typ organizacji lekcji staje się przeżytkiem, ponieważ zbyt mało stymuluje poznawczą’ aktywność uczniów. Obecnie zatem struktura lekcji staje się bardziej zmienna, ponieważ różne przedmioty wymagają różnych metod nauczania i rodzajów działania ucznia i nauczyciela. Higienicznemu normowaniu w większym stopniu podlegają więc poszcze- gólne rodzaje działań i metody nauczania. W klasach najmłodszych do trudnych zajęć należy pisanie. Powinno ono mieć miejsce na początku lub w środku lekcji i trwać nie dłużej niż 10 min. Czytanie jest nieco mniej męczące dla ucznia, niemniej nie powinno przekraczać 7-10 min. i nie pod koniec lekcji, ponieważ w tym czasie, nawet jeśli trwa krócej, niż podano, prowadzi do znacznego obniżenia siły i wydłużenia czasu reakcji odruchowowarunkowych, które są istotnym mechanizmem w procesie czytania. W tym okresie lekcji najlepiej przeplatać czytanie z innymi formami zajęć, jak odpowiedzi na pytania, opowiadanie itp.

czytaj więcej

Budowa i działanie układu oddechowego i układu krążenia

Oddychanie jest jedną z najważniejszych czynności życiowych. Do układu oddechowego (rys. 6.1) zaliczamy jamę nosową, krtań, tchawicę, oskrzela, płuca. Czynność oddychania zewnętrznego odbywa się automatycznie i jest sterowana przez ośrodek oddechowy znajdujący się’ w rdzeniu przedłużonym w ośrodkowym układzie nerwowym.

czytaj więcej

Budowa i działanie układu oddechowego i układu krążenia cz. II

Tchawica i płuca wykazują również znaczne zmiany rozwojowe. Tchawica noworodka jest krótka i szeroka, a oskrzela mają duży przekrój. Drogi odechowe najszybciej wzrastają w pierwszym półroczu po urodzeniu oraz w okresie dojrzewania. Płuca i pęcherzyki płucne inten- sywnie rozwijają się od 3 do 6 r.ż. Wzrasta wówczas nie tylko wielkość, ale i liczba pęcherzyków płucnych oraz końcowych rozgałęzień oskrzeli. W wyniku tych różnorodnych zmian stałym przeobrażeniom ulega czynność układu oddechowego. Zwalnia się m.in. liczba oddechów na minutę (rys. 6.3), głębokość oddechów (rys. 6.4), zmienia się reakcja na obciążenie wysiłkiem fizycznym (rys. 6.5), a także powiązanie z układem krążenia (rys, 6.6). Inna jest również w różnych grupach wieku zawartość tlenu w powietrzu pęcherzykowym – u dzieci do 1 r.ż. ok. 17,7%, u uczniów ok. 15%, u dorosłych ok. 13,7%. Natomiast zawartość dwutlenku węgla zwiększa się z 2,4% u dzieci do 1 r.ż. do 3,7% u uczniów i ok. 4/o u dorosłych. Zróżnicowane jest też pobieranie tlenu z 1 litra powietrza wdychanego. Noworodek np. pobiera 26 ml tlenu, dziecko roczne ok. 71 ml, 5-letnie ponad 115 ml, 16-letnie ok. 40 ml, dorosły ok. 70 ml.

czytaj więcej

Białka produktów zwierzęcych

Mieszaninę białek jaja kurzego uznano za wzorcową pod względem składu, ilości i proporcji niezbędnych aminokwasów. Wartość odżywczą (budulcową) białek innych produktów lub całych zestawów określa stosunek ilości białka wykorzystanego z danego produktu lub zestawu w procesie syntez ustrojowych do ilości białka wzorcowego, wykorzystywanego jako budulec z diet doświadczalnych o takim samym poziomie białka. Stosunek ten wyznacza się najczęściej jako procent ilości zatrzymanego białka wzorcowego. Zaproponowano kilka modeli doświadczalnych, które umożliwiają wyznaczenie wskaźnika wartości odżywczej białka.

czytaj więcej

Badania ludzi „zdrowych”

Obok higieny środowiska człowieka, higieny pracy, higieny szkolnej na szczególne podkreślenie zasługuje higiena osobista rozumiana jako bardziej zindywidualizowane działanie zapobiegawcze, odnoszące się już nie do otaczającego środowiska człowieka, ale do niego samego, mające na celu ustalenie wskazówek postępowania dla każdego człowieka, aby mógł on w warunkach, w jakich bytuje, uniknąć choroby i zachować zdrowie.

czytaj więcej

Rola jednostki w ochronie zdrowia

Warto jeszcze podkreślić, że w ochronie zdrowia ludności niezmiernie ważne znaczenie ma troska każdego człowieka o własne i cudze zdrowie. Może ona się przejawiać w różnorodny sposób, poczynając od czynnej świadomej ochrony środowiska przed zanieczyszczeniami szkodliwymi dla organizmu, poprzez wykorzystywanie istniejących, naukowo uzasadnionych wskazań natury higienicznej, dotyczących przede wszystkim higieny osobistej, a kończąc na ścisłej współpracy z personelem służby zdrowia. Sprawy te odgrywają dużą rolę, zwłaszcza w środowiskach zorganizowanych. W warunkach np, szkoły czy przedszkola skuteczność ochrony zdrowia dziecka w znacznym stopniu jest uwarunkowana ścisłą współpracą między lekarzem (pielęgniarką) szkolnym czy przedszkolnym,, nauczycielem lub wychowawcą i rodzicami. Zaznajomiony ze sprawami, zdrowia nauczyciel obserwując ucznia przez kilka godzin dziennie jest w stanie zauważyć u niego szereg nieprawidłowości zdrowotnych, których nie jest w stanie wykryć lekarz w czasie rzadkich i krótkotrwałych kontaktów z dzieckiem. Z drugiej strony ścisła współpraca nauczyciela z lekarzem, sprawna wymiana informacji o zdrowiu umożliwia nauczycielowi podjęcie szeregu czynności, które przyczynią się do szybszego wyzdrowienia ucznia, usunięcia zaburzeń czy dolegliwości zdrowotnych, bądź nawet zapobieżenia powstaniu choroby. Podobne znaczenie ma ścisły kontakt rodziców tak z nauczycielem, jak i z lekarzem. Sprawny obieg pełnych informacji o zdrowiu lub wydarzeniach z życia dziecka, mających znaczenie zdrowotne, między lekarzem, nauczycielem i rodzicami pozwala na znacznie skuteczniejszą ochronę zdrowia ucznia lub wychowanka

czytaj więcej

Genetyczne uwarunkowania w rozwoju osobniczym

Już od najwcześniejszego okresu zarodkowego rozwój odbywa się pod kontrolą genów. Przebieg jego jest jednak bardzo specyficzny, gdyż wprawdzie każda komórka zarodka ma taki sam zestaw genów, ale z pewnych grup komórek (co zależy od ich położenia względem biegunów zarodka) różnicują się odmienne typy tkanek. Zjawisko to, zwane „kanalizacją rozwoju”, tłumaczone jest układem pól w bruzdkującej bla- stuli. Już z tego wynika, że udział własnych genów zarodka jest tu stosunkowo mały. Stosunki te oddaje wyliczenie udziału poszczególnych czynników w kształtowaniu się zmienności ciężaru urodzeniowego (rys. 9.30). Wpływ genotypu płodu wynosi ok. 18% wobec 20% udziału genotypu matki, a 62% wpływów środowiskowych i paragenetycznych.

czytaj więcej