Okres pokwitania – kontynuacja

Między biologami a psychologami istnieje pewna rozbieżność co do nazw i ujęć okresu dojrzewania. Psychologowie nazywają ten okres dorastaniem i umiejscawiają w nim pochodną zmian biologicznych, która występuje z pewnym opóźnieniem. Stąd lokalizują go między 11-12 a 20 r.ż. i dzielą na fazy prepubertalną (1-2 lata), pubertalną (4 lata) i postpubertalną (1-2 lata). Do dojrzałości płciowej prowadzą jednak zmiany zachodzące w całym organizmie, a na osiągnięcie jej człowiek zużywa ok. 1/4 swego życia (współczesne kobiety ok. 1/5 – co wynika z przyspieszenia dojrzewania i przedłużenia życia).

Pierwszym zewnętrznym objawem dojrzewania jest u dziewcząt wzrastanie gruczołów sutkowych, a u chłopców powiększanie się jąder. Gruczoły sutkowe rozwijają się pod wpływem prolaktyny, wydzielanej przez przysadkę także u chłopców, u których także zdarza się okresowe powiększenie gruczołów sutkowych, zwane ginekomastią. Nie jest to jednak objaw niepokojący, ale jedynie sygnał wejścia w fazę pokwitania.

W ciągu ok. 3 lat od początku obrzmienia (średnio w 10-11 r.ż.) następuje u dziewcząt pełny rozwój gruczołów sutkowych. Pól roku po początku rozwoju sutków rozpoczyna się rozwój owłosienia łonowego i także trwa ok. 3 lat. Owłosienie pachowe pojawia się u dziewcząt w ok. roku po łonowym (średnio ok. 12 lat), a do pełnego rozwoju dochodzi w ciągu 4 lat. Zróżnicowanie międzyosobnicze jest tu znaczne, stąd przytoczone dane należy traktować jedynie jako orientacyjne (rys. 11.24). W 11,5-12,5 r.ż. ma miejsce znaczny przyrost wysokości ciała, zwany skokiem pokwitaniowym. Pozostaje on w dość ścisłym związku z pozostałymi objawami dojrzewania, jako że łączy je wspólna stymulacja hormonalna. Skok pokwitaniowy występuje zazwyczaj w roku poprzedzającym wystąpienie pierwszej menstruacji (menarche). Kolejność poszczególnych zmian somatycznych, proporcji ciała oraz pojawianie się drugorzędnych cech płciowych u dziewcząt warszawskich pokazuje rys. 11.25. Rozwój pełnego owłosienia pachowego, wystąpienie pewnego obniżenia głosu, który staje się bardziej melodyjny, oraz zakończenie rozrostu kości kończy fazę pokwitania w 16-17 r.ż. u dziewcząt miejskich i 17-19 r.ż. u wiejskich. W poszczególnych populacjach świata istnieją znaczne różnice środowiskowe (rys. 11.26), zależne od czynników ekonomicznych i klimatycznych. Dojrzewanie następuje wcześniej w strefach umiarkowanie ciepłych (w Europie basen Morza Śródziemnego), natomiast jest wolniejsze na obszarach położonych bardziej na północ (chłodniejszych – znaczne utraty ciepła, wolniejszy rozwój), jak i na południe1 (gorętszych – trudności z utratą ciepła, wolniejszy rozwój). Jednak z chwilą przekroczenia strefy gorącej i posuwania się od równika na południe wiek dojrzewania jest coraz wcześniejszy, a rozwój coraz szybszy.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>