Molekularne podstawy dziedziczności – kontynuacja

Podobnie rozpoczyna się podział zwany mejozą, który prowadzi do powstania komórek rozrodczych. Najpierw następuje podział na dwie komórki potomne o normalnej liczbie chromosomów (2n). Na tym etapie rozpoczyna się drugi podział, tzw. redukcyjny (rys. 9.12), tj. przed rozdzieleniem się komórek potomnych nie następuje już replikacja chromosomów. W wyniku drugiego podziału powstają cztery potomne komórki rozrodcze, z których każda zawiera jedynie połowę charakterystycznej dla komórek somatycznych liczby chromosomów (komórki somatyczne mają 2n, komórki rozrodcze n chromosomów). W wypadku osobników męskich z tych czterech komórek powstają cztery plemniki (rys. 9.12 h). W wypadku osobników żeńskich jest to jedna komórka jajowa i trzy ciałka kierunkowe. Jedno z nich powstaje w czasie pierwszego podziału obok oocytu I rzędu. W trakcie podziału redukcyjnego ciałko kierunkowe dzieli się na dwa, a z oocytu I rzędu powstaje komórka jajowa i trzecie ciałko kierunkowe. Inne szczegóły mejozy pokazuje rys. 9.12.

Każda z komórek rozrodczych ma jednak nieco inny zestaw genów. Aby to zrozumieć, należy z kolei poznać zjawisko rekombinacji. Prowadzi ono do tasowania się materiału genetycznego w trakcie przekazywania go komórkom potomnym. Może to zachodzić na drodze niezależnego rozchodzenia się chromosomów homologicznych do komórek potomnych (rys. 9.13). Może to polegać na wymianie części materiału genetycznego między chromosomami homologicznymi w wyniku ich krzyżowania się, pękania w miejscu skrzyżowania i połączenia się odcinków chromosomów po ich wzajemnej wymianie (rys. 9.14). Zjawisko to nazywamy crossing-over. mów (segregacja do komórek potomnych)

Pewne zmiany występują w związku z nieprawidłowym rozchodzeniem się chromosomów do komórek potomnych. Otóż zdarza się, że w czasie anafazy centromer nie pęka i podwojony chromosom wędruje do jednego bieguna, bądź też włókha wrzeciona z jednego bieguna kierują się do obu podwojonych chromosomów homologicznych. W tej sytuacji do jednej z komórek potomnych dostaje się jeden, niekiedy nawet więcej chromosomów za dużo (rys. 9.15), podczas gdy w drugiej komorce crossing -over i Rys. 9.14. Wystąpienie zjawiska przekrzyżowania

I się chromosomów (crossing-over) podział z nieprawidłowym rozejściem się chromosomów potomnej ich brak. Powoduje to u człowieka, np. w odniesieniu do chromosomów płciowych, znane jednostki chorobowe (tab. 9,1).

Powyższe anomalie przejawiają się na ogół ciężkimi chorobami, których nie potrafimy leczyć. Poza tym powodują także szereg mniejszych zmian, co prześledzono na przykładzie liczby listewek skórnych (rys. 9.16).

Zdarza się także występowanie potrójnych (zamiast pary) chromosomów autosomalnych-. Tak więc przy parze 21 może występować trzeci chromosom, co nazywamy trisomią 21. Zdarza się to raz na tysiąc żywo urodzonych dzieci, a choroba wywołana tym układem nosi nazwę ze-

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>