Metody badań nad zapotrzebowaniem człowieka na składniki odżywcze

Przy ocenie ilości składników odżywczych niezbędnych do pokrycia potrzeb energetycznych i budulcowych ustrojów żywych, w tym człowieka, stosuje się kilka typów badań:

– 1. Obserwacje ilości rzeczywiście spożywanych produktów i potraw w dobowej racji pokarmowej z wyznaczeniem jej składu na podstawie analizy chemicznej lub wyliczeń wg tabel składu chemicznego produktów. – Dane te, pochodzące z badań populacji o dobrym stanie zdrowotnym i korzystającej z szerokiego asortymentu produktów spożywczych, są także obecnie podstawowym materiałem w ocenie tzw. bezpiecznych ilości składników odżywczych w dobowej racji pokarmowej.

– 2. Badanie bilansów metabolicznych przeprowadzane przeważnie w kontrolowanych warunkach życia. – Badane osoby otrzymują przez cały czas pożywienie o znanej, stałej i bezpiecznej ilości poszczególnych składników odżywczych: w trakcie obserwacji zmienia się ilość jednego ze składników i ocenia się, przy jakim jego najniższym poziomie występuje równowaga między ilością składnika spożytego w pokarmie a ilością tego składnika (lub jego metabolitów) wydalaną z ustroju. Ilość składnika odżywczego zapewniająca taką równowagę jest zadowalająca u ludzi dorosłych (bilans zerowy). U dzieci i młodzieży ze względu na proces wzrastania zdrowotnie korzystny jest bilans dodatni, tzn. pewna ilość danego składnika musi być w ustroju zatrzymana jako budulec, a ilość składnika wydalanego jest niższa niż spożytego. Bilans ujemny jest wskaźnikiem zbyt niskiej podaży składnika odżywczego w stosunku do potrzeb ustroju i zużywania oraz wydalania składników własnych tkanek. Jest on zawsze niepożądany, a może być groźny zdrowotnie u dzieci i młodzieży.

– 3. Ustalenie ilości składnika odżywczego, która prowadzi do wystąpienia objawów jego niedoboru bądź nadmiaru. – Badania tego typu przeprowadza się głównie na zwierzętach doświadczalnych. Obserwacje grup ludności, w których niedobory lub nadmiary pokarmowe określonego składnika występują endemicznie, oraz wyników ich leczenia pozwalają ustalić ilość składników odżywczych w diecie prowadzącą do ustąpienia chorobowych objawów niedoboru lub nadmiaru.

Metody badań nad zapotrzebowaniem człowieka na składniki odżywcze cz. II

Opisane typy badań wzajemnie się uzupełniają co do zakresu informacji. Ponieważ obserwacje obejmują całe grupy osób, można określić zarówno osobnicze wahania w zapotrzebowaniu na składniki odżywcze, jak i różnice występujące między badanymi. Osoby podobne pod względem cech fizjologicznych tworzą grupy o podobnym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze (tzw. grupy fizjologiczne).

Wykorzystanie każdego ze składników odżywczych jest zależne od podaży pozostałych, toteż zestawienia zalecanych ilości składników odżywczych w dobowej racji pokarmowej, podające zawsze dane dotyczące większej liczby składników, muszą być uwzględniane jako całość.

Badania nad zapotrzebowaniem na składniki odżywcze wykonuje się również u ludzi chorych w kolejnych okresach różnych chorób. Celem tych badań jest określenie charakteru zaburzeń metabolicznych spowodowanych procesem chorobowym oraz ustalenie zaleceń żywienia podczas choroby i w czasie rekonwalescencji: tak ustalona dieta pomaga w wyrównywaniu chorobowych strat budulca ustrojowego i w normalizacji przemiany materii.

Wyniki badań nad zapotrzebowaniem pokarmowym oceniają powoływane w skali międzynarodowej grupy ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia oraz Organizacji do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO).

W każdym kraju opracowuje się własne zalecenia ilości składników pokarmowych oraz wartości energetycznej dobowej racji pokarmowej dla poszczególnych fizjologicznych grup ludności, dostosowując je do potrzeb zdrowotnych ludności na danym terenie oraz ich warunków pracy zawodowej i aktywności pozazawodowej.

W Polsce tabele „Tymczasowych norm żywienia” zaproponował Instytut Żywności i Żywienia. Są one obowiązujące w zakładach zamkniętego żywienia zbiorowego (domy dziecka, internaty, domy wczasowe itp.) i powinny być drogowskazem w planowaniu żywienia i praktycznej jego realizacji w każdej rodzinie (tab. 4.12).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>