Genetyczne uwarunkowania w rozwoju osobniczym cz. III

Nie jest jeszcze dostatecznie wyjaśnione, czy sam przebieg rozwoju oraz uzyskiwanie wielkości cechy właściwej dla osoby dorosłej są uwarunkowane niezależnymi od siebie mechanizmami genetycznymi, czy też wzajemnie powiązanymi. Możliwe w tym zakresie modele rozwoju pokazane są na rys. 9.35. Modele A, B i C zakładają dwa różne mechanizmy kontroli rozwoju i stabilizacji wielkości cechy. Model D, najczęściej obserwowany w rozwoju cech somatycznych, stanowi pewne sprzężenie zwrotne. Im dana osoba szybciej się rozwija, tym wcześniej następuje stabilizacja cechy. Istotnie osoby wcześniej dojrzewające i kończące wzrastanie są zazwyczaj niższe niż osoby, które później dojrzewając, dłużej rosną. Tego rodzaju mechanizm może zachodzić na drodze wpływów hormonalnych, bez dodatkowej kontroli genetycznej: większe wy- wielkości cechy dzielenie hormonu przyśpiesza rozwój, jednak na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego powoduje także zmniejszenie dalszego wydzielania hormonu. Wobec wyższego poziomu hormonu następuje szybsze zrastanie się trzonów kości z ich nasadami i zakończenie rozrostu. Młodzież wcześniej dojrzewająca wykazuje większy tzw. skok pokwitanio- wy, wiążący się z intensywniejszą aktywnoścą hormonalną.

Nie wszystkie cechy są w jednakowym stopniu zdeterminowane genetycznie, nie zawsze też kontrola genetyczna nasila się w tym samym wieku. Spośród zasadniczych tkankowych komponentów ciała najsilniej genetycznie zdeterminowany jest rozwój tkanki kostnej, w mniejszym stopniu tkapki chrzestnej i mięśniowej, w jeszcze mniejszym stopniu tkanki tłuszczowej. Spośród cech psychomotorycznych silnie uwarunkowana genetycznie jest siła mięśniowa i czas reakcji, średnio – wydolność, szybkość ruchów, koordynacja wzrokowo-ruchowa i poczucie równowagi, słabo uwarunkowana jest dokładność ruchów. Silniej uwarunkowane genetycznie są właściwości oddechowe, słabiej krążeniowe. Ważne jest jednak, że pod silniejszą kontrolą genetyczną znajdują się wysiłkowe właściwości układu krążenia aniżeli spoczynkowe. Organizm w warunkach spoczynkowych wykazuje więc znacznie większe zdolności przystosowawcze do warunków środowiska. Przy obciążeniu wysiłkiem następuje uwydatnienie genetycznie limitowanych granic indywidualnej wydolności oddechowo-krążeniowej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>