Genetyczne sterowanie rozwojem – ciąg dalszy

Jak się przypuszcza, genetyczne sterowanie rozwojem polega na uwarunkowaniu tempa rozwoju poprzez okresowe włączanie w odpowiednim czasie różnych operonów odpowiedzialnych za konkretne przejawy rozwoju. Konkretny wymiar (np. wysokość ciała) może być w dodatku uzależniony od tego, ile w jego obszarze znajduje się ośrodków kostnienia czy elementów kostnych, które mogą być nieco odmiennie sterowane genetycznie. To właśnie tłumaczy także formowanie się różnych proporcji ciała. Istnieją w tym względzie dwie hipotezy. Według jednej wielkość danego elementu kostnego zależy od tego, czy jego rozwój został włączony w okresie szybkiego czy wolniejszego ogólnego tempa rozwoju. Zgodnie z drugą poszczególne części ciała mają swoje własne genetycznie kontrolowane tempo i rytm rozwoju. Jak jest naprawdę, dotąd nie wiemy. Można jednak przypuszczać, że znaczną rolę odgrywa tu samoste- rowanie – genetycznie zdeterminowane są tylko pewne zasadnicze momenty rozwoju, a inne są ich bezpośrednią lub pośrednią pochodną.

Na tle tego, co powiedzieliśmy, powstaje problem tzw. wieku kalendarzowego i wieku rozwojowego. Dzieci w tym samym wieku kalendarzowym (mając tyle samo lat) bywają zaawansowane w rozwoju w różnym stopniu. Konkretnie niektóre dziewczęta dojrzewają w wieku 12, podczas gdy inne w wieku 15 lat. Dwie dziewczynki 12-letnie, z których jedna już dojrzała, a druga jeszcze nie, są rówieśniczkami pod względem liczby ukończonych lat, ale różnią się stopniem rozwoju. Dziewczynki, z których jedna dojrzała płciowo w wieku 12, a druga w wieku 15 lat, są „rozwojowymi” rówieśniczkami, mimo że dzieli je 3-letnia różnica wieku kalendarzowego. Zjawisko to jest pochodną szybkości rozwoju i ma podłoże zarówno genetyczne, jak i środowiskowe. Ustalenie, w jakim stopniu jest to uwarunkowane genetycznie, ma zasadnicze znaczenie dla kontroli rozwoju dziecka, polegającej na sprawdzeniu, czy istniejące zaburzenia rozwoju nie mają źródeł w warunkach środowiskowych, które jesteśmy w stanie polepszyć. Zmianą warunków bytowych można w wielu przypadkach zmniejszyć dysproporcje między odmiennym zaawansowaniem w rozwoju, przyspieszając rozwój opóźniony. Sposób genetycznego uwarunkowania tempa rozwoju można zbadać poprzez porównanie rozwoju danego dziecka z rozwojem jego rodziców (o ile pamiętają oni takie fakty ze swego rozwoju lub było to rejestrowane w książeczkach zdrowia) bądź rodzeństwa.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>