Category Biomedycyna

Genetyczne uwarunkowania w rozwoju osobniczym

Już od najwcześniejszego okresu zarodkowego rozwój odbywa się pod kontrolą genów. Przebieg jego jest jednak bardzo specyficzny, gdyż wprawdzie każda komórka zarodka ma taki sam zestaw genów, ale z pewnych grup komórek (co zależy od ich położenia względem biegunów zarodka) różnicują się odmienne typy tkanek. Zjawisko to, zwane „kanalizacją rozwoju”, tłumaczone jest układem pól w bruzdkującej bla- stuli. Już z tego wynika, że udział własnych genów zarodka jest tu stosunkowo mały. Stosunki te oddaje wyliczenie udziału poszczególnych czynników w kształtowaniu się zmienności ciężaru urodzeniowego (rys. 9.30). Wpływ genotypu płodu wynosi ok. 18% wobec 20% udziału genotypu matki, a 62% wpływów środowiskowych i paragenetycznych.

czytaj więcej

Talent jest w pewnym stopniu dziedziczony

Nieco innym rodzajem zależności, o bardziej złożonym związku między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi, jest współwystępowanie typu budowy klatki piersiowej z odpowiednim poziomem inteligencji (II). Dzieci obojga rodziców o dużych klatkach piersiowych (DD) mają duże klatki piersiowe w porównaniu z rówieśnikami tej samej płci, których oboje rodzice mają małe klatki piersiowe (MM). Jest to względnie prosty efekt addytywnego oddziaływania genów polimerycznych determinujących rozwój klatki piersiowej. Co jest jednakże zaskakujące, dzieci o dużych klatkach piersiowych są także wyższe (chociaż wysokość ciała nie koreluje z wielkością klatki piersiowej), cięższe, szybciej dojrzewają, są bardziej zaawansowane w rozwoju psychomotorycznym oraz wykazują wyższy poziom inteligencji (rys. 9.24). Może to być łącznym efektem lepszego żywienia i warunków bytowych, ale także pozycji, jaką zajmują w grupie dzieci lepiej rozwinięte. Ich budowa ciała sprzyja dominacji w grupie, wyzwala szybszy ich rozwój psychiczny i społeczny, w odmienny sposób kształtuje rysy charakteru, sprzyja wreszcie rozwojowi inteligencji. Poszczególne właściwości nie są uwarunkowane genetycznie tak jak klatka piersiowa, lecz są pochodną tej właściwości ukształtowaną w rozwoju ontogenetycznym na skutek zbieżności warunków społeczno-ekonomicznych.

czytaj więcej

Formotwórcza rola ruchu

Rola ruchu w kształtowaniu się kośćca uwidocznia się także w zmianach kształtu klatki piersiowej, proporcji ciała itp. U noworodka głębokość klatki piersiowej jest większa niż jej szerokość (w ciągu kilku pierwszych miesięcy życia obwód klatki piersiowej jest też mniejszy od obwodu głowy). W zasadzie na proces spłaszczania się klatki piersiowej wpływa aktywność ruchowa kończyn, jest to jednak zjawisko złożone, bowiem bardziej płaską klatkę piersiową mają właśnie dzieci wątłe, ale także sportowcy (chociaż zazwyczaj o dużym obwodzie) oraz ludność wiejska w porównaniu z miejską,

czytaj więcej

Genetyczne uwarunkowania w rozwoju osobniczym cz. III

Nie jest jeszcze dostatecznie wyjaśnione, czy sam przebieg rozwoju oraz uzyskiwanie wielkości cechy właściwej dla osoby dorosłej są uwarunkowane niezależnymi od siebie mechanizmami genetycznymi, czy też wzajemnie powiązanymi. Możliwe w tym zakresie modele rozwoju pokazane są na rys. 9.35. Modele A, B i C zakładają dwa różne mechanizmy kontroli rozwoju i stabilizacji wielkości cechy. Model D, najczęściej obserwowany w rozwoju cech somatycznych, stanowi pewne sprzężenie zwrotne. Im dana osoba szybciej się rozwija, tym wcześniej następuje stabilizacja cechy. Istotnie osoby wcześniej dojrzewające i kończące wzrastanie są zazwyczaj niższe niż osoby, które później dojrzewając, dłużej rosną. Tego rodzaju mechanizm może zachodzić na drodze wpływów hormonalnych, bez dodatkowej kontroli genetycznej: większe wy- wielkości cechy dzielenie hormonu przyśpiesza rozwój, jednak na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego powoduje także zmniejszenie dalszego wydzielania hormonu. Wobec wyższego poziomu hormonu następuje szybsze zrastanie się trzonów kości z ich nasadami i zakończenie rozrostu. Młodzież wcześniej dojrzewająca wykazuje większy tzw. skok pokwitanio- wy, wiążący się z intensywniejszą aktywnoścą hormonalną.

czytaj więcej

ROLA ŻYWIENIA W ROZWOJU CZŁOWIEKA CZ. II

Poszczególne etapy komórkowej przemiany materii zależą od ilości i aktywności enzymów komórkowych. Syntezę enzymów pobudzają bodźce przekazywane przez układ hormonalny i równocześnie bodźce związane z poziomem składników odżywczych w płynach ustrojowych.

czytaj więcej

STAN ZDROWIA LUDNOŚCI POLSKIEJ CZ. II

Jednakże badania prowadzone w latach następnych wykazały, że depresja związana z wojną została szybko wyrównana. W Warszawie np. już w latach pięćdziesiątych w odniesieniu do większości grup wieku stwierdzono średnie wysokości ciała najwyższe z notowanych dotąd kiedykolwiek, przy czym zmiany te miały nie tylko charakter kinetyczny, lecz także dynamiczny. Zwiększanie się średnich wysokości ciała trwa nadal, chociaż z nieco mniejszym nasileniem. Analiza danych z ogólnopolskich badań przeprowadzonych w latach 1955-1959 oraz 1966-1968 potwierdza wymienione tendencje (rys. 3.2).

czytaj więcej

ROLA AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ W ROZWOJU CZŁOWIEKA

Ruch związany z pracą zawodową, obowiązkami domowymi, sportem czy zabawą ma obok żywienia podstawowe znaczenie dla rozwoju człowieka. Aktywność ruchowa pobudza niemal wszystkie układy naszego ciała. Sterowane przez układ nerwowy skurcze i rozkurcze mięśni bezpośrednio powodują przemieszczenia (zmiany położenia) kości przez ich ruchy w stawach, wyzwalając przy tym cały cykl przemian chemicznych w samych mięśniach. Z tych procesów biochemicznych mięsień czerpie energię do pracy. Jednocześnie jednak odkładają się w nim produkty przemiany materii, których zbytnie nagromadzenie utrudnia kontynuowanie pracy.

czytaj więcej

Sport w rodzinie

Musi też on być dostosowany do możliwości dziecka i młodego człowieka oraz jego predyspozycji fizycznych i psychicznych.-Należy przy tym koniecznie uwzględniać warunki bytowe dziecka, a więc sposób żywienia się, obciążenie pracą domową, wreszcie jego stan zdrowia. Nadwyżka intensywności ćwiczeń powinna być kompensowana dodatkowymi posiłkami, dotyczy to tak zajęć szkolnych, jak i uprawianych w ramach rodziny, na obozach itd. Taki jest sens m.in. dodatków żywieniowych przyznawanych trenującym zawodnikom.

czytaj więcej

Odpowiednie oświetlenie ńaturalne i sztuczne ma zapewnić:

– normalną pracę wzroku,

– dobrą wydajność pracy,

– dobre samopoczucie.

Z punktu widzenia działania promieni świetlnych na narząd wzroku i jego pracę zasadnicze znaczenie mają: siła strumienia świetlnego, stopień jego jasności i rozproszenie. Jednostką strumienia świetlnego jest lumen (lm), określający „ilość energii wypromieniowanej przez 1 świecę międzynarodową w jednostce kąta przestrzennego. Natomiast jednostką natężenia oświetlenia jest luks (lx), określający jasność oświetlenia 1 m2 przez strumień światła o sile 1 lumena.

czytaj więcej

Ochrona środowiska

Tak więc zakłady społecznej służby zdrowia otwartej i zamkniętej chronią człowieka oddziałując bezpośrednio na niego w przychodni, w domu, w szkole, w pracy. Natomiast ochroną środowiska w aspekcie potrzeb zdrowotnych człowieka zajmuje się wydzielona część społecznej służby zdrowia – służba sanitarno-epidemiologiczna, która jest aparatem wykonawczym Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Do zadań wojewódzkich i terenowych państwowych inspektorów sanitarnych, mających prawo do wiążących decyzji w sprawach sanitarnych oraz w kierowanych przez nich stacjach sanitarno-epidemiologicznych, należą w szczególności:

czytaj więcej

Molekularne podstawy dziedziczności – kontynuacja

Podobnie rozpoczyna się podział zwany mejozą, który prowadzi do powstania komórek rozrodczych. Najpierw następuje podział na dwie komórki potomne o normalnej liczbie chromosomów (2n). Na tym etapie rozpoczyna się drugi podział, tzw. redukcyjny (rys. 9.12), tj. przed rozdzieleniem się komórek potomnych nie następuje już replikacja chromosomów. W wyniku drugiego podziału powstają cztery potomne komórki rozrodcze, z których każda zawiera jedynie połowę charakterystycznej dla komórek somatycznych liczby chromosomów (komórki somatyczne mają 2n, komórki rozrodcze n chromosomów). W wypadku osobników męskich z tych czterech komórek powstają cztery plemniki (rys. 9.12 h). W wypadku osobników żeńskich jest to jedna komórka jajowa i trzy ciałka kierunkowe. Jedno z nich powstaje w czasie pierwszego podziału obok oocytu I rzędu. W trakcie podziału redukcyjnego ciałko kierunkowe dzieli się na dwa, a z oocytu I rzędu powstaje komórka jajowa i trzecie ciałko kierunkowe. Inne szczegóły mejozy pokazuje rys. 9.12.

czytaj więcej

Kształtowanie się cech jakościowych

Dziedziczenie genów odpowiedzialnych za cechy jakościowe rozpatrzymy na przykładzie grup krwi układu MN. Są one zdeterminowane dwoma allelami, które nazwijmy M i N, Wobec różnych układów u rodziców możliwe są modele dziedziczenia pokazane na rys. 9.18. 2 heterozygoty MN 2 homozygoty NN u rodziców padku więc obojga rodziców homozygotycznych MMXNN ich potomstwo będzie wyłącznie heterozygotyczne, tj. każde z dzieci będzie miało zarówno allel M, jak i N, stąd ich grupy krwi będą MN. W wypadku cbojga rodziców heterozygotycznych oczekiwać należy, że dwoje ich dzieci będzie heterozygotami MN, jedno homozygotą MM i jedno homo- zygotą NN. Ponieważ osobnik MM jest rozpoznawany jako posiadający grupę krwi M, a osobnik NN – grupę krwi N, stosunek liczbowy potomstwa o różnych typach grup krwi można w tym wypadku zapisać jako IM – 2 MN – IN. Jeżeli rodzice są różni: jedno z nich jest homozygotą, a drugie heterozygotą, połowa potomstwa będzie heterozy- gotyczna, a połowa homozygotyczna. (

czytaj więcej

Wpływy paragenetyczne i matczyne – kontynuacja

Rola wieku rodziców może mieć znaczenie bardziej złożone. Po pierwsze, wiek rodziców nie pozostaje bez wpływu na biologiczną wartość sie, gdy matka była w ciąży (wg Wolańskiego, 1970) gamet. Po drugie, wraz z wiekiem zmienia się środowisko tkankowe matki (hormonalna dojrzałość rozrodcza wydaje się być w pełni osiągnięta dopiero po 25 r. ż.). Wraz z wiekiem zmieniają się także warunki materialne rodziców oraz ich przygotowanie i nastawienie do wychowywania dziecka. Pozostaje jednak faktein (przypuszczalnie łączne wpływy tych czynników), że najwcześniej wyrzynają się zęby i osiągana jest doj- rzałość płciowa {rys. 9.45), jeżeli matki w czasie ciąży miały 26-32 lata, a ojcowie byli od nich ponad 3 lata starsi. Dzieci urodzone z rodziców w tym wieku osiągają również najwyższy poziom inteligencji (rys. 9.46), a umieralność wśród nich jest najmniejsza.

czytaj więcej

Budowa chemiczna oraz występowanie tłuszczowców

Nienasycone kwasy tłuszczowe linolowy, linolenowy i arachidonowy (2, 3, i 4 podwójne wiązania) uważa się za niezbędne w pożywieniu, ponieważ ustrój człowieka ich nie wytwarza. Są one istotne w procesie rozwoju, a także zapobiegają postępowi choroby miażdżycowej. Wielonie- nasycone niezbędne kwasy tłuszczowe występują w większej ilości w tłuszczach roślinnych, szczególnie w oleju sojowym, arachidowym, kukurydzianym i słonecznikowym.

czytaj więcej